Ramazan'da İlaç Kullanımı Nasıl Olmalı? Oruç Tutanlar İçin Rehber

Orucu bozmayanlar

• • İğne (kas içi, damar içi, cilt altı) — besleyici serum hariç.
• • Göz damlası, kulak damlası, burun damlası (yutulmadığı sürece).
• • Krem, merhem, sprey, jel — cilde uygulanan tüm haricî ilaçlar.
• • Dilaltı tablet (nitrogliserin gibi) — yutulmadan eridiği için.
• • Astım inhaleri / nefes spreyi — Diyanet 2021 kararıyla orucu bozmaz.
• • Oksijen tedavisi, nebülizatör (uzmanlar arası tartışmalı; çoğunluğa göre bozmaz).
• • Vajinal/rektal fitil (suppositories) — Hanefi'ye göre dikkatli, çoğunluğa göre bozar; ihtiyaç halinde fetva ile.

Orucu bozanlar

• • Ağızdan alınan tüm tablet, kapsül, şurup, damla, efervesan.
• • Damar içi besleyici serum, gıda solüsyonu, total parenteral beslenme.
• • Mide veya bağırsak içine yapılan endoskopi/kolonoskopi (anestezi yoksa) — alet girdiği için tartışmalı.

Sahur 04:30-05:00, iftar 18:30-20:00 civarındadır (Türkiye için yaz/kış değişir). Aktif beslenme penceresi 14-15 saattir. Buna göre günlük doz sayısına ilaç yeniden konumlandırılır:

• • Günde 1 doz: Sabah alınıyorsa sahurda, akşam alınıyorsa iftarda alınır.
• • Günde 2 doz (12 saat ara): İftar + sahur kombinasyonu uygundur.
• • Günde 3 doz (8 saat ara): İftar – gece 23:00 – sahur olarak ayarlanır.
• • Günde 4 doz (6 saat ara): Genellikle oruç dönemine uygun değildir; uzun etkili formuna geçiş için hekiminize danışın.

Antibiyotikler belirli saat aralıklarıyla alınmalıdır çünkü kan seviyesindeki düşüş bakteri direncine yol açar. Günde 2 doz antibiyotik (örneğin amoksisilin 1000 mg, sefuroksim 500 mg) sahur-iftar planına uygundur. Günde 3 doz antibiyotik için (klaritromisin 500 mg vb.) doktorunuzla görüşerek günde 2 doz uzun etkili form'a geçiş istenebilir. Akut bakteriyel enfeksiyon varsa Diyanet'in fetvasına göre oruç tutulmaz, hastalık geçince kaza tutulur.

Tip 1 diyabet hastalarının ve insülin pompası kullananların oruç tutması tıbben sakıncalıdır. Tip 2 diyabet hastaları için: Metformin sahur ve iftarda alınabilir. Sulfonilürler (Diamicron, Amaryl) hipoglisemi riski yarattığı için doz düşürülerek iftarda alınır. SGLT2 (Forxiga, Jardiance) ve GLP-1 (Ozempic, Trulicity, Saxenda) iftar sonrası tercih edilir. İftar sırasında ani şeker yükselişi en sık görülen sorundur — yavaş yenmeli, lifli karbonhidrat tercih edilmelidir.

ACE inhibitörleri (Coversyl, Tarka), ARB grubu (Diovan, Micardis), kalsiyum kanal blokerleri (Norvasc, Adalat) günde 1 doz kullanıldığı için iftar veya sahurda alınabilir. Beta blokerler (Concor, Beloc) genellikle sabah dozdur, sahurda alınır. Diüretikler (Lasix, Hydromodif) sahurda alınmaz; gün içi idrar artırarak susuzluğa neden olur — iftarda alınır.

Tiroid ilaçları aç karnına (mideyi terk ettikten en az 30-60 dakika sonra yemek) alınır. Ramazan'da en uygun saat: sahurun başında, yemekten önce. Sahurda ilk iş tiroid hapını alıp 30-45 dakika beklemek, sonra kahvaltı yapmak gerekir. Sahurda fırsat yoksa iftardan 4 saat sonra (gece 23:00 civarı) da alınabilir.

SSRI grubu antidepresanlar (Cipram, Lustral, Prozac) günde tek doz kullanılır; sahur veya iftarda alınır. Ani kesilme yapılırsa bırakma sendromu (baş dönmesi, halsizlik, anksiyete) görülür. Lityum kullanan hastalar sıvı kaybı nedeniyle toksisite riski taşıdığı için oruç tutmamalıdır. Antiepileptik ilaçlar (Tegretol, Depakin) günde 2-3 doz olduğundan doktorunuzla uzun etkili form değerlendirin.

Astım inhalerleri orucu bozmaz (Diyanet 2021 kararı). Salbutamol (Ventolin), salmeterol-flutikazon (Seretide), budesonid-formoterol (Symbicort) gibi inhalerler kriz anında kullanılabilir. KOAH için kullanılan günlük inhalerler de aynı kapsamdadır. Sistemik kortizon hapları (prednol, metilprednizolon) iftar sonrası alınır; sabah alınması gereken yüksek dozlar için oruç ertelenmelidir.

• • Kan şekeri <70 mg/dL veya >300 mg/dL.
• • Şiddetli baş dönmesi, bayılma hissi, görme bulanıklığı.
• • Akut hastalık (yüksek ateş, kusma, ishal).
• • Tansiyon krizi (>180/110 mmHg).
• • Göğüs ağrısı, çarpıntı, nefes darlığı.
• • Hamilelik komplikasyonu, emzirme dönemi.
• • Akut enfeksiyon, antibiyotik tedavisi.

• • Multivitamin (sahur sonrası) — uzun açlıkta yorgunluk azaltır.
• • Magnezyum — kas krampı önler (iftar sonrası 300-400 mg).
• • D vitamini — güneş azalır, yağlı yemek ile sahurda.
• • Probiyotik — bağırsak dengesi (iftar sonrası).
• • ORS / elektrolit — yaz aylarında dehidratasyon için.
• • Mide koruyucu (Famodine, Nexium) — reflü için iftar öncesi.

Oruç tutarken kullandığınız ilaçların güvenliği, doz aralığı ve etkileşimleri için mutlaka iç hastalıkları, endokrinoloji veya aile hekiminiz ile görüşün. Uzman bulmak için klinikuzmani.com.tr platformunu kullanabilirsiniz.